مخرج سیزدهم :محل خروج «س – ز – ص»

سطح جلوی زبان کمی عقب تر از نوک زبان به صورت شیار با قسمت مقابل خود یعنی برجستگی مرز بین لثه و سخت کام ، بسیار نزدیک می شود و این مجرای تنگ ، سه حرف مزبور ایجاد می گردد.

برای ایجاد زمینه ی تولید این سه حرف ، کناره های زبان به دندان های بالا چسبیده و راه عبور هوا را از کنار زبان مسدود می کنند. همزمان شیاری در وسط زبان درست می شود که هوا ناگزیر ، با سایش فراوان از مجرای تنگ بین این شیار و برجستگی لثه خارج می شود.

حرف «س» :

بدون ارتعاش تارهای صوتی ، به صورت ساده تولید می شود.

حرف «ز» :

همان «س» است که همراه آن تارهای صوتی مرتعش می گردد.

حرف «ص» :

همان «س» است و بدون ارتعاش تارهای صوتی تولید می گردد؛ اما با این تفاوت که همزمان با تولید در مخرج ، کف زبان پهن و گود شده و ریشه زبان ، به سوی کام، بالا می آید و در نتیجه ، «س» را پر حجم کرده و از آن «ص» می سازد .(سین مفخّم) .

باید دقت شود که در اداء این سه حرف به ویژه در صفت ویژه آنها یعنی «صفیر»(سوت)، افراط و تفریط نشود .

 

مخارج حروف: ت ،د ،ط،

حرف «ت» :

به شرح بالا و بدون ارتعاش تارهای صوتی تلفظ می شود.

حرف «د» :

به شرح بالا اما همراه با ارتعاش تارهای صوتی اداء می شود.

حرف «ط» :

علاوه بر اداء به روش فوق ، دارای حالتی ویژه است ؛ و آن عبارتست از اینکه همزمان با تلفظ این حرف ، ریشه ی زبان به سوی کام بالا متمایل شده و کف زبان گود می شود. این عمل حالت پر حجمی ویژه ای به این حرف می بخشد که به آن «تفخیم» گویند .

حرف «ط» همان «تاء مفخّم» است.